Odleżyny – lepiej im zapobiegać

To jedna z tych uciążliwych przypadłości, którym zdecydowanie lepiej jest zapobiegać, niż potem leczyć. Jak nie dopuścić do ich powstawania i co zrobić, gdy już się pojawią? Na szczęście medycyna wciąż idzie do przodu i coraz łatwiej jest zapobiegać odleżynom u osób leżących również mniej konwencjonalnymi metodami.

Częsty problem chorych zmuszonych do długotrwałego pozostawania w łóżku to właśnie odleżyny. Jeśli opiekun chorego nie zapobiegnie powstawaniu podrażnień, będzie problem, bo niestety bez odpowiedniej higieny rany są głębokie i łatwo ulegają zakażeniu. A to już stan zagrażający życiu chorego, mającego zazwyczaj mniejszą odporność niż osoby chodzące.  Większość pacjentów, którzy muszą borykać się z odleżynami, to osoby z długotrwałymi problemami zdrowotnymi, czyli leżące, pozostające w bezruchu. Dlatego tak ważne jest to, by w odpowiednich odstępach czasowych zmieniać ułożenie ciała chorego, by nie pozostawał zbyt długo w tej samej pozycji.

Czym są odleżyny?

To przechodzące w owrzodzenie ogniska martwicy. Łatwo ulegają one wtórnemu zakażeniu, a to może objąć nie tylko skórę, ale także mięśnie i kości. W czterostopniowej skali określającej zaawansowanie tego typu ran przewlekłych, najgroźniejszy jest oczywiście ten ostatni stopień, w którym w tkankach  wokół odleżyny doszło do martwicy.

Ta zmiana przypomina oparzenia tkanek trzeciego stopnia i jest bardzo wrażliwa na zakażenia. Przy takich zmianach nietrudno o kolejne groźne dla organizmu choroby. Łatwiej może wdać się niebezpieczna sepsa oraz zgorzel gazowa, dawniej nazywana gangreną. Najczęściej odleżyny pojawiają się w okolicy kości krzyżowej i na pośladkach, choć nie tylko. Narażone są też pięty, łokcie nadgarstki, potylica, łopatki. Trzeba przyznać, że niektóre choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca typu 2, mogą wpłynąć na skłonność do rozwijania się odleżyn. Gorsze ukrwienie naczyń włosowatych i tkanek sprawiają, że cukrzycy są bardziej podatni na rozwój odleżyn. Niestety, również zaawansowany wiek chorego sprzyja powstawaniu podrażnień skóry, które mogą prowadzić do bolesnych komplikacji. Większość przypadków jest diagnozowana u pacjentów powyżej 60. roku życia.

Także leżący pacjenci z problemami kardiologicznymi, takimi jak niewydolność serca, migotanie przedsionków, czy zawał serca mogą skarżyć się na problemy z odleżynami, wszystko przez niewystarczające dotlenienie tkanek organizmu.  Na odleżyny narażone są też osoby młodsze i bez problemów kardiologicznych, ale unieruchomione w łóżku z powodu niepełnosprawności ruchowej wrodzonej lub nabytej, czy też będące w stanie śpiączki.

Jak nie dopuścić do powstawania odleżyn?

Najważniejsze to oczywiście nie dopuścić do powstawania bolesnych podrażnień skóry, ran i owrzodzeń. Najlepszy będzie tu materac przeciwodleżynowy i kliny oraz podpórki pod kończyny, wykonane najczęściej z gąbki. Opiekunowie osoby narażonej na odleżyny muszą podjąć szereg działań, które zapobiegną powstawaniu groźnych dla zdrowia ran. Nie można zapominać o tym, by zmieniać pozycję chorego co 2-3 godziny, masować i poklepywać ciało, by pobudzić ukrwienie. Należy pamiętać o tym, by pościel była czysta, bez drażniących skórę okruchów. Należy pamiętać o tym, by w razie możliwości skóra była dokładnie osuszana po zabiegach higienicznych, ale z drugiej strony nie pozostawała sucha, tylko nasmarowana np. specjalną oliwką czy kremem intensywnie nawilżającym, zawierającym jak największą ilość naturalnych składników. Należy też pomyśleć o tym, by również pościel była wysokiej jakości, pozostawała zawsze sucha, czysta, a pomieszczenie, w którym przebywa chory dotlenione i na pewno nieprzegrzane.  Ciało osoby narażonej na ryzyko wystąpienia odleżyn powinno być regularnie sprawdzane. Dobrze byłoby włączyć w profilaktykę przeciwodleżynową zabiegi wspomagające ukrwienie, takie jak masaże, oklepywanie czy drenaż limfatyczny. Sprawując opiekę nad osobą narażoną na odleżyny, nie można zapomnieć także o odpowiednim ubraniu dla chorego. Tu sprawdzą się piżamy czy koszule z naturalnych tkanin, bez agresywnych barwników. Kluczowa jest tu też odpowiednia dieta, bogata w białko, zdrowe tłuszcze oraz kompleks witamin. Tu pomocne mogą być specjalne koktajle, popularne nutridinki, które zawierają niezbędne składniki odżywcze i pomagają regenerować nadwątlony chorobą organizm. Co zrobić, gdy jednak dojdzie do powstania odleżyn? Mimo jak najlepszych starań, może przecież tak się stać. Wtedy z pewnością warto postawić na odpowiednią pielęgnację i higienę.

Można korzystać z kremów antyodleżynowych

Opiekunowie osoby z odleżynami mają do dyspozycji także specjalne opatrunki (z nanosrebrem, o działaniu antybakteryjnym, hydrokoloidowe, wspomagające regenerację owrzodzonej skóry czy alginianowe, przyspieszające gojenie). W terapii odleżyn można wykorzystać też mniej popularne, ale skuteczne: laseroterapię, terapię ultradźwiękami lub terapię czerwiami, czyli robakami usuwającymi martwe tkanki w celu oczyszczenia rany. Świetne efekty daje też terapia hiperbaryczna, dzięki której organizm staje się lepiej natleniony, co jest kluczowe w terapii antyodleżynowej.

Domowe sposoby na odleżyny

Istnieją badania naukowe, które wskazują na związek niewłaściwego odżywiania leżącego pacjenta z ryzykiem powstawania odleżyn. Dieta powinna być lekkostrawna i wysokobiałkowa, ponieważ to właśnie białko pozytywnie wpływa na proces gojenia się ran. Istotna jest też odpowiednia kaloryczność dziennego jadłospisu – powinna wynosić minimum 30-35 kalorii na kilogram masy ciała. Odpowiednia ilość białka to około 1,5 g na kilogram masy ciała dziennie. Wszystko to powinno być podzielone na 4-5 posiłków. Wśród składników odżywczych ważną rolę odgrywają również arginina, cynk, krzem, a także witaminy A, C i E. W razie potrzeby warto rozważyć suplementację, ponieważ te składniki również wspomagają regenerację tkanek. Istotną rolę w profilaktyce i leczeniu odleżyn odgrywa właściwa higiena. Skóra powinna być delikatnie oczyszczana (bez pocierania!) przynajmniej raz dziennie. Warto też przygotować odpowiednią kąpiel. Woda powinna mieć temperaturę 37-40 st. C. Wyjątkiem są pacjenci z uszkodzonym rdzeniem kręgowym – zmiany w obrębie naskórka w strefie porażonej mogą wystąpić po odbyciu kąpieli w wodzie o temperaturze powyżej 30OC, dlatego mycie tych chorych powinno być wykonywane w letniej wodzie. Dobre efekty daje użycie mydła o neutralnym ph – 5,5. Najlepiej, jeśli jest to mydło w płynie. Po kąpieli ważne jest dokładne osuszenie skóry szczególnie w okolicy fałdów, gdzie sąsiednie powierzchnie stykają się. Następnie należy zastosować oliwkę lub balsam nawilżająco-natłuszczający oraz zabiegi poprawiające ukrwienie: masaż i oklepywanie. Nie należy razem stosować środków natłuszczających i pudrów, ponieważ tworzy się wówczas rodzaj skorupy, która może stać się przyczyną zmian prowadzących do powstania odleżyny. Niezwykle istotne jest też zapewnienie dostępu powietrza.