Antybiotyki pomagają zwalczać infekcje bakteryjne, ale ich stosowanie wpływa również na pożyteczne drobnoustroje zamieszkujące jelita. Duże badanie opublikowane w czasopiśmie „Gut” wskazuje, że częsta antybiotykoterapia może wiązać się z większym ryzykiem nieswoistych chorób zapalnych jelit, szczególnie u osób po 40. roku życia.
Czym są nieswoiste choroby zapalne jelit?
Nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD) to grupa przewlekłych schorzeń, w których dochodzi do stanu zapalnego przewodu pokarmowego. Do najważniejszych należą choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Choroby te mogą powodować:
- przewlekłą biegunkę i bóle brzucha,
- obecność krwi w stolcu,
- utratę masy ciała,
- zmęczenie i osłabienie.
Przyczyny IBD są złożone. Znaczenie mają predyspozycje genetyczne, nieprawidłowe reakcje układu odpornościowego i czynniki środowiskowe. Coraz więcej uwagi poświęca się również mikrobiomowi jelitowemu, czyli społeczności drobnoustrojów zamieszkujących przewód pokarmowy.
Zobacz też, czy jogurt może zmniejszać ryzyko raka jelita grubego.
Antybiotyki a ryzyko zapalenia jelit – co wykazało badanie?
Naukowcy z NYU Grossman School of Medicine oraz Aalborg University przeanalizowali dane medyczne ponad 6,1 mln mieszkańców Danii. Obserwacje obejmowały lata 2000–2018, a uczestnicy nie mieli wcześniej rozpoznanej nieswoistej choroby zapalnej jelit.
W okresie objętym analizą odnotowano ponad 36 tys. nowych przypadków wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i blisko 17 tys. przypadków choroby Leśniowskiego-Crohna.
Porównanie danych wykazało, że osoby przyjmujące antybiotyki częściej otrzymywały później diagnozę IBD niż osoby, które nie stosowały tych leków. Zależność była widoczna we wszystkich analizowanych grupach wiekowych, ale szczególnie wyraźna u osób po 40. roku życia.
W porównaniu z osobami, które nie przyjmowały antybiotyków, ryzyko rozpoznania IBD było względnie wyższe o:
- 28 proc. w grupie od 10 do 40 lat,
- 48 proc. wśród osób w wieku 40–60 lat,
- 47 proc. u osób powyżej 60. roku życia.
Szczególnie silny związek zaobserwowano w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna.
Im więcej kuracji, tym większa zależność
Badacze zauważyli, że znaczenie mogła mieć również liczba przebytych kuracji. Największe podwyższenie ryzyka odnotowano u osób, które otrzymały co najmniej pięć cykli antybiotykoterapii. W grupie powyżej 60. roku życia było ono niemal dwukrotnie wyższe niż u osób nieprzyjmujących tych leków.
Istotny okazał się także czas. Najsilniejszy związek między stosowaniem antybiotyków a rozpoznaniem IBD występował w okresie od roku do dwóch lat po leczeniu. Później obserwowana zależność stopniowo słabła.
Nie oznacza to jednak, że każda kolejna kuracja obejmująca antybiotyki prowadzi do zapalenia jelit. Badanie wykazało zależność statystyczną, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Czy rodzaj antybiotyku ma znaczenie?
W analizie zwrócono uwagę na różnice między poszczególnymi grupami leków. Silniejszy związek z występowaniem IBD zaobserwowano po stosowaniu nitroimidazoli i fluorochinolonów, wykorzystywanych w leczeniu różnych zakażeń, w tym infekcji przewodu pokarmowego.
Z kolei nitrofurantoina nie wykazywała związku z podwyższonym ryzykiem w analizowanych grupach wiekowych. Aczkolwiek to nie znaczy, że jest całkowicie pozbawiona działań niepożądanych.
Jednym z możliwych wyjaśnień wyników jest wpływ antybiotyków na mikrobiom jelitowy. Leki te mogą zaburzać równowagę między różnymi drobnoustrojami, również tymi, które pełnią korzystne funkcje w organizmie. Naukowcy podkreślają jednak, że mechanizm ten wymaga dalszych badań.
A tutaj zdradzamy, czy antybiotyki są dobre na ból gardła.
Czy należy unikać antybiotykoterapii?
Wyniki nie są powodem do rezygnowania z antybiotyków, gdy są one potrzebne. Leki te pozostają ważnym elementem leczenia zakażeń bakteryjnych, a nieleczona infekcja może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.
Warto natomiast stosować je rozsądnie: wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza, w odpowiedniej dawce i przez wskazany czas. Nie należy przyjmować antybiotyków na własną rękę ani wykorzystywać pozostałości po wcześniejszym leczeniu.
Ostrożne stosowanie tych leków pomaga ograniczać ryzyko działań niepożądanych i narastania antybiotykooporności. Badanie wskazuje, że może mieć również znaczenie dla zdrowia jelit, choć potrzebne są kolejne analizy, aby dokładniej wyjaśnić tę zależność.

